جهارم مجرّبات - و آن قضايائى باشذ - كى عقل حكم كند به آن بسبب تكرّر احساس « 1 » كى متأكد مىشود با آن عقدى جازم - كى در آن شكى نباشد - بواسطهء مخالطت قوّتى قياسى خفى - كى اگر آن اتفاقى بوذى ، دائم و اكثرىّ نبودى ، و بسيار باشذ كى آن جزم با قيودى مخصوص باشذ ، جنانك حكم ما بآنك : سقمونيا مسهل است - مقيدست بآنك در بلاد ما باشذ ، و على الاكثر ، - جه ما متيقن « 2 » نيستيم - كى او مسهل است مطلقا ، و نه نيز در هر بلدى ؛ و ازين است كى مىگويند كى در صقلاب « 3 » اسهال نمىكند ، و اين از استقرائى است كى او حكم باشد بر كلى بآنج در جزويات كثيرهء او يافته باشند . و استقراء گاه باشذ - كى افادت يقين كند از براى تحصيل او نفس را استعدادى تامّ مر حصول يقين را ، جنانك حكم تو بآنك : هر كس را كى سر ببرند بميرذ ، و اين در متحد النوع باشد ، و در مختلف النوع افادت يقين نكند ، مثل آنك كلّ حيوان يحرّك عند المضغ فكه الاسفل ، جه بسيار باشذ كى آن جيز را كى استقرا نكرده باشند - بخلاف آن باشذ كى استقرا كرده باشند ، همجون « 4 » تمساح « 5 » درين مثال . بنجم - متواترات - و آن قضايائى باشذ - كى نفس حكم يقينى كند بسبب كثرت شهادات بأمرى محسوس ، و آن جيز ممكن باشذ در نفس خود

--> ( 1 ) - تكرر احساسى - م - تكرار احساسى - ط - تكرار حساسى - م . ( 2 ) - بيقين - ط - ه . ( 3 ) - سقلاب - م - مملكتى وسيع است از اقليم هفتم و از بلاد مشهورش مدينة الفيل - كه آن را قطانيه گفته‌اند ، شهرى عظيم بزرك است و توابع بسيار دارد ، ارتفاعش اندكى غله بود و صيفى نيكوتر آيد - نزهة القلوب چاپ ليدن 259 - 260 - و نيز بقول مصحح كتاب نام اين شهر را قزوينى ( ج : 2 ص 413 . 415 ) « صقلاب » نوشته . - ولى در معجم البلدان اصلا مذكور نيست . ( 4 ) - چون - م . ( 5 ) - الفم ( - فم التمساح ) مشقوق الى ما وراء الأذنين و الفك السفلى مستطيل يمتدّ الى ما خلف الجمجمه و من هذا التركيب نشؤوهم المنطقيين ان التمساح يحرّك الفك - الاعلى - دون الاسفل خلافا لسائر الحيوانات - دائرة المعارف للبستانى ج : 6 ص 217 .